Paragrafen

De paragraaf financiering geeft inzicht in de financieringspositie en de beheersing van de risico’s die aanwezig kunnen zijn bij het aantrekken en/of uitzetten (uitlenen) van geld. In deze paragraaf brengen we de kansen en risico’s rond financiering in beeld.

Bij het aantrekken en uitlenen van geld is het van belang dat slechts beperkt risico wordt genomen. De belangrijkste kaders hierover zijn opgenomen in de volgende beleidsdocumenten:

• Financiële verordening, artikel 212 (2025)
• Treasurystatuut (2017)
  Het treasurystatuut heeft de raad in 2017 vastgesteld. Het treasurystatuut is de vertaling van het door de gemeente gehanteerde treasurybeleid. In dit statuut zijn de doelstellingen, richtlijnen en limieten van het beleid vastgesteld. Het streven is om met zo min mogelijk risico, toch optimale (rente) resultaten te halen. Het treasurystatuut wordt in 2026 geactualiseerd en aan de raad voorgelegd.
• Wet Financiering Decentrale Overheden (Wet Fido).
  Op de bepalingen in deze wet berust het treasurystatuut. Het uitgangspunt van de Wet Fido is het beheersen van risico’s. Het doel is om doelmatig en doeltreffend om te gaan met de beschikbare financiële middelen.

Financieringsbehoefte 

De financieringsbehoefte is het verschil tussen de boekwaarde van de investeringen en de vaste financieringsmiddelen. Deze zijn terug te vinden op de balans. Onder vaste financieringsmiddelen verstaan we de reserves en voorzieningen plus de vaste geldleningen. Hierbij houden we rekening met investeringen waarover is besloten (nieuwe investeringen). Een eventueel financieringstekort wordt eerst opgevangen door het opnemen van kasgeld (tot de kasgeldlimiet – zie onder kasgeldlimiet-). Voor het overige deel wordt een vaste geldlening aangetrokken.

Het komend jaar verwachten wij een financieringstekort, dat wordt allereerst opgevangen door aanvullende kasgeldlening(en). We gebruiken langlopende geldleningen ook om de voorraden te kunnen financieren. We verwachten daarom ook aankomende jaren, naast kasgeldleningen, langlopende geldleningen aan te moeten trekken.

Leningenportefeuille
De gemeente heeft behoefte aan externe financiering voor het herfinancieren van de huidige (aflopende) geldleningen, voor het bekostigen van investeringen en voor tijdelijke liquiditeitsbehoeften van de exploitatie uitgaven. 

(*1) Op basis van de huidige (restant) investeringskredieten en de verwachte kosten voor (nieuwe) bouwgrondexploitaties. Toekomstige leningen worden afgesloten voor een duur van 20 jaar.

Renteschema
In onderstaand overzicht presenten wij het rente schema van het 1e en het laatste begrotingsjaar op basis van de hiervoor gepresenteerde verloop van de leningenportefeuille.
De totaal verschuldigde rente over onze langlopende leningen en het kort geld, minus de rente die wij ontvangen vanuit de bouwgronden in exploitatie, worden middels de kapitaallasten uiteindelijk verdeeld over de diverse taakvelden. 

Activa
De activa bestaan uit investeringen met maatschappelijk nut en investeringen met economisch nut. Investeringen die kunnen leiden tot of bijdragen aan het verwerven van inkomsten zijn investeringen met economisch nut. Investeringen met maatschappelijk nut hebben geen mogelijkheid tot het verwerven van inkomsten, zoals wegen en bruggen.

Op het moment dat een investering volledig is afgerond, worden de kapitaallasten berekend en het eerstvolgende jaar meegenomen in de exploitatie. De kapitaallasten bestaan uit rente en afschrijving. Als de investering helemaal is afgeschreven (bijvoorbeeld na 10 jaar), vallen de afschrijvingslasten vrij. Elk jaar hebben we daardoor zogenaamde ‘vrijval’ in de afschrijving. Dit is in feite de ruimte voor nieuwe investeringen, uitgaande van een vast bedrag per jaar voor kapitaallasten. In deze Programmabegroting houden we de komende jaren rekening met nieuwe kapitaallasten.

Wij zijn als gemeente voor onze uitgaven afhankelijk van externe financiering. De gemeente leent alleen geld voor de uitvoering van gemeentelijke taken binnen de kaders van de Wet Fido en het treasurystatuut. Er is sprake van totaalfinanciering; de gemeente trekt geen financiering aan voor specifieke projecten. Totaalfinanciering houdt in dat de gemeente alle uitgaven samen financiert. Deze wijze van financiering leidt tot eenvoud en efficiency. De gemeente gebruikt bij de financiering geen ingewikkelde financiële producten, zoals derivaten.
In de Wet Fido zijn kaders opgenomen ter beperking van het renterisico op de netto vlottende schuld (kasgeldlimiet) en het renterisico op de vaste schuld (renterisiconorm).

Kasgeldlimiet
Om het risico van kortlopende financiering te beperken is in de Wet Fido de kasgeldlimiet vastgesteld. De kasgeldlimiet is een vastgesteld percentage berekend over de lastenkant van de begroting. De kasgeldlimiet bedraagt 8,5 % van het begrotingstotaal. We sluiten een langlopende lening af zodra de hoogte van de kortlopende geldleningen de kasgeldlimiet drie opeenvolgende kwartalen overschrijdt. Wij benutten de kasgeldlimiet, afhankelijk van de rentestand, zo maximaal mogelijk. Onderstaand schema laat de berekening over het 1e begrotingsjaar 2027 en het laatste begrotingsjaar 2030 zien. 

Op grond van de Wet Fido is voor gemeenten de zogenaamde renterisiconorm ingesteld. Doel hiervan is dat gemeenten hun leningenportefeuille zodanig spreiden, dat de renterisico’s gelijkmatig over de jaren worden gespreid ingeval van herfinanciering en renteherziening van geldleningen. De renterisiconorm geeft een aanwijzing voor de gevoeligheid van de gemeente voor veranderingen in de rente.

De renterisiconorm is gesteld op 20% van het begrotingstotaal per 1 januari. Daar wordt het berekende renterisico op de vaste schuld tegen af gezet. Het renterisico op de vaste schuld mag de renterisiconorm niet overtreffen. Onderstaand schema laat de berekening over het 1e begrotingsjaar 2027 en het laatste begrotingsjaar 2030 zien. 

Op basis hiervan is de verwachting dat we de komende jaren ruim onder de norm blijven. Dit komt onder meer door:
• het verlengen van de aflossingstermijn voor nieuwe leningen op basis van 20 jaar 
• Een hoger begrotingssaldo door het beter separaat ramen van baten en lasten op diverse plekken in de begroting (in plaats van alleen het saldo).

Op grond van het BBV zijn verbonden partijen, partijen waar de gemeente een bestuurlijke relatie mee heeft en waarin we een financieel belang hebben. We hebben een zetel in het bestuur (vertegenwoordiging) of we hebben vanwege eigendom van aandelen stemrecht in de aandeelhoudersvergadering. Met financieel belang wordt bedoeld dat de gemeente middelen ter beschikking heeft gesteld die in geval van een faillissement achterblijven.
In het geval dat formeel juridisch geen sprake is van een verbonden partij door het ontbreken van een financieel belang conform de BBV maar er wel sprake is van een structurele bekostiging (subsidie, overeenkomst) én een bestuurlijk belang dan wordt geadviseerd deze organisaties ook op te nemen in deze paragraaf. 

Het BBV schrijft voor om van de verbonden partijen een samenvattend overzicht te geven en onderscheid te maken in gemeenschappelijke regelingen, stichtingen/verenigingen, coöperaties/vennootschappen en overige partijen.

Conform onze financiële verordening (verordening op grond van artikel 212 gemeentewet), lichten we de verbonden partijen op hoofdlijnen toe in deze paragraaf. Het gaat hierbij om partijen met aanmerkelijk financieel belang (dit zijn partijen waar we jaarlijks minimaal 50.000 aan bijdragen). 

Per verbonden partij zijn de doelstellingen, activiteiten, ontwikkelingen en risico’s benoemd. De paragraaf sluit af met het financieel overzicht.

De wijze waarop de verbonden partijen bijdragen aan het realiseren van onze maatschappelijke opgaven is in de programma's van deze begroting inzichtelijk gemaakt.

1 .  Gemeenschappelijke Regelingen

• Erfgoed Centrum Achterhoek Liemers (ECAL) (Doetinchem)
• GGD Noord- en Oost Gelderland (Warnsveld)
• Omgevingsdienst Achterhoek (ODA) (Doetinchem)
• Regio Achterhoek (Doetinchem)
• Stadsbank Oost Nederland (SON) (Enschede)
• Veiligheidsregio Noord- en Oost Gelderland (VNOG) (Zutphen)
• Tribuut

2 .  Vennootschappen en coöperaties

• AGEM (Wehl)
• BNG N.V. (Den Haag)
• VNG B.V. (Den Haag)
• Alliander N.V. (Arnhem)
• Vitens N.V. (Utrecht)
• Leisure Lands (Arnhem)

3.  Stichtingen en verenigingen

• Stichting Achterhoek Toerisme (StAT) (Borculo)

4. Overige verbonden partijen

• Euregio Rijn-Waal (Kleve DLD)
• Euregio Gronau (Gronau DLD)

De gemeentelijke heffingen (belastingen, leges en rechten) zijn, na de algemene uitkering uit het gemeentefonds, de belangrijkste inkomstenbronnen van de gemeente. Deze heffingen zijn de enige inkomstenbronnen waarop de gemeenteraad invloed kan uitoefenen. Vooral voor de zuivere belastingen, dit zijn de heffingen waar geen direct aanwijsbare tegenprestatie van de overheid tegenover staat, is er geen maximum bedrag of opbrengst aangegeven. Voor leges en andere betalingen voor overheidsdiensten is bepaald dat geen winst mag worden gemaakt. De opbrengst van de heffing mag in totaliteit niet hoger zijn dan de kosten die gemaakt moeten worden om de diensten te verlenen. De opbrengsten van de gemeentelijke heffingen zijn geraamd onder de verschillende taakvelden. Een overzicht van de inkomstenbronnen op de diverse taakvelden is in bijlage G terug te vinden.

Het (meerjaren)beleid voor de lokale belastingen is opgenomen in de door de gemeenteraad vastgestelde verordeningen. Om een beter overzicht te krijgen in de actuele verordeningen stellen we jaarlijks een nieuwe verordening vast voor iedere belasting cq heffing.

Uitgangspunten voor onze leges, heffingen en tarieven
Voor de leges, heffingen en tarieven hanteren we de volgende uitgangspunten:

• Voor 2027 stijgt het tarief OZB niet. De opbrengsten stijging OZB wordt veroorzaakt door de WOZ waardestijging van 6,5% voor woningen en 2,75% voor niet-woningen;
• De rioolheffing is maximaal 100% kostendekkend. Voor 2027 hanteren wij een daling van ruim 1%, oftewel ruim € 3,60 per huishouden. Hiermee komt de rioolheffing op € 288 per huishouden;
• De hoogte van de afvalstoffenheffing is afhankelijk van het aantal ledigingen per jaar. Het vastrecht is voor éénpersoons- en meerpersoonshuishoudens is gelijk aan 2026, € 199,80.  Afhankelijk van de hoeveelheid afval wordt het variabel tarief in 2028 afgerekend. De variabele tarieven blijven gelijk aan 2026;
• Afvalstoffenheffing en reinigingsrechten zijn maximaal 100% kostendekkend;
• De overige heffingen stijgen jaarlijks trendmatig met een indexering, met uitzondering van de reclamebelasting;
• Leges en rechten zijn maximaal 100% kostendekkend.

Om een indruk te hebben wat de “lokale lastendruk” is, berekenen we wat huishoudens aan belasting moeten betalen. Daarbij gaan we uit van de voor huishoudens gebruikelijke heffingen. Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) stelt jaarlijks een atlas van de lokale lasten op.
De tabel hieronder geeft de berekende belastingdruk voor Oude IJsselstreek in 2027. Het bedrag van de bruto woonlasten is opgebouwd uit de onroerendezaakbelasting, waarbij wordt uitgegaan van de gemiddelde woningwaarde (zowel landelijk als provinciaal als voor Oude IJsselstreek), de afvalstoffenheffing en de rioolheffing.
 Uitgangspunten voor vergelijking van de belastingdruk oud en nieuw:
• de waarde van een woning is gemiddeld € 371.000 (waarderingskamer 2026, voor 2027 wordt 6,5% stijging verwacht).
• één- en meerpersoonshuishoudens.

 De gemiddelde belastingdruk voor een eigenaar/bewoner in 2026 en 2027 ziet er in Oude IJsselstreek dan als volgt uit:

Uitgangspunten zijn:                    
* 5,5 ledigingen per jaar voor de rest (grijze) container                    
** 17 inworpen afvalzak in de ondergrondse containerbak                    

De afvalstoffenheffing en de rioolheffing zijn kostendekkend en er wordt een onttrekking uit de reserve afval en het bufferfonds riolering gedaan; de ozb tarieven stijgen ten opzichte van 2026 niet, alleen de WOZ waardestijging is in de opbrengsten meegenomen. De totale lastendruk in 2027 gemiddeld stijgt met 2,5%, overeenkomstig met de jaarlijkse inflatie en het uitgangspunt woonlasten. 

Hieronder hebben we inzichtelijk gemaakt, hoe bij de berekening van de tarieven wordt bewerkstelligd, dat de geraamde baten de geraamde lasten niet overschrijden. Dit hebben we gedaan voor de tarieven van belastingen die ten hoogste kostendekkend mogen zijn. In 2026 hebben wij een onderzoek gedaan naar de kostendekkendheid van de tarieven. De eerste uitkomsten hiervan zijn, hieronder verwerkt. Dit levert een wijziging in percentage bij afval en riool op, doordat er minder salaris + overhead en btw aan deze producten werd toegerekend dan mogelijk. De uitkomsten van dit onderzoek zijn niet in de tarieven verwerkt. Wij voldoen hiermee aan het uitgangspunt maximaal 100% kostendekkendheid.

Inwoners met een laag inkomen kunnen kwijtschelding krijgen voor de aanslag van de afvalstoffenheffing en rioolheffing. Bij de beoordeling van het verzoek vindt er een toets plaats naar inkomen en vermogen. Er wordt alleen kwijtschelding verleend als het inkomen niet hoger ligt dan 100% van het bijstandsniveau.

In deze paragraaf zijn conform de voorschriften in het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) het beleidskader en de daaruit voortvloeiende financiële consequenties met betrekking tot de kapitaalgoederen van de gemeente opgenomen.

De kapitaalgoederen zijn grofweg als volgt te rubriceren:
Infrastructuur:

• Wegen
• Civiel technische kunstwerken
• Kunstwerken
• Openbare verlichting
• Riolering
• Water

Voorzieningen:

• Openbaar groen
• Speelplaatsen
• Gebouwen

Het onderhoud van kapitaalgoederen legt beslag op een belangrijk deel van de middelen en komt in bijna alle programma’s voor. De kapitaalgoederen zijn vaak van groot belang voor het realiseren van de programma’s. In deze paragraaf geven we inzicht in het onderhoud en beheer, conform de financiële verordening (art. 212 Gemeentewet). Niet alleen vanuit het financiële belang, maar ook vanuit het belang van de inwoner. 

De beleidsplannen stellen we tenminste eens in de 10 jaar vast, conform de eisen van de provincie. Dit betreft de inrichting van de openbare ruimte en het beoogde onderhoudsniveau voor het openbaar groen, verlichting, straatmeubilair, sportfaciliteiten, water, wegen, riolering, kunstwerken. Eens in de vier jaar evalueren we de beheerplannen en zo nodig stellen we ze bij.

De volgende nota’s zijn vastgesteld:

Op basis van de vastgestelde plannen is per kapitaalgoed inzicht gegeven in het gemeentelijke beleid, de doelstellingen, de activiteiten die op stapel staan, de daarmee gemoeid zijnde financiële middelen en eventuele ontwikkelingen en risico’s.

Beleid
Het gemeentelijke beleid is gericht op efficiënt en effectief onderhoud aan de wegen. De uitgangspunten zijn beschreven in het “Beleidsplan wegen gemeente Oude IJsselstreek 2027-2030”(verder; wegenbeleidsplan). Het wegenbeleidsplan geeft, op basis van het (door de raad) vastgestelde kwaliteitsniveau en het aanwezige areaal, aan wat gemiddeld per jaar nodig is om de kwaliteit van de wegen op peil te krijgen en te houden. In het wegenbeleidsplan staat aangegeven dat de wegen in onze gemeente kwaliteitsniveau Basis moeten hebben (volgens de richtlijnen van de CROW-systematiek). Één keer per twee jaar worden alle wegen geïnspecteerd op schades en beoordeeld op kwaliteit. Deze gegevensvormen de basis voor het uit te voeren groot onderhoud. Vanuit het beheerpakket kunnen we een meerjarenplanning (3 jaar) opstellen voor het groot onderhoud aan de wegen. 

Beleid
Onze visie op het beheer en onderhoud van de civieltechnische kunstwerken en kunst in de openbare ruimte is kernachtig te verwoorden als "veilig, heel, doelmatig en schoon". Deze visie is uitgewerkt in het beheerplan dat het college in 2023 heeft vastgesteld. 

Kwaliteit

Volgens het vastgestelde beheerplan moet een gespecialiseerd bedrijf alle objecten in 2026 weer inspecteren. Aan de hand van de uitkomst van deze inspectie, stellen we een meerjaren vervangingsplan op. Tevens maken we een planning voor het klein- en grootonderhoud. 

Planning
Aan de hand van de jaarlijks uit te voeren schouw, plannen we de onderhouds- en herstelwerkzaamheden in. Afhankelijk van de resultaten van de uit uitgevoerde inspecties, maken we een meerjaren planning voor het herstellen van de geconstateerde gebreken.

Financieel
Aan de hand van de uitgevoerde inspecties, stellen we een meerjarenraming op, passend in de bestaande formatie en budgetten zoals opgenomen in het vastgestelde beheerplan. 

Risico’s
De risico’s liggen vooral op het terrein van de wettelijke aansprakelijkheid. Hiervoor hebben we een verzekeringspolis afgesloten.

Beleid
Openbare verlichting draagt bij aan een veilige en leefbare openbare ruimte. Het is daarom een beleidsterrein waarbij het van belang is dat de gemeente zelf een sturende rol vervult bij het definiëren van het beleid en het uitvoeren van het beheer en onderhoud. In de tweede helft van 2026  bieden we hiervoor een nieuwe beleidsnotitie 2027-2030 aan de gemeenteraad aan. Dit is een update van de huidige beleidsnotitie waarin ook de uitgangspunten uit de bestaande notitie geëvalueerd worden. Eén van de uitgangspunten in de nieuwe beleidsnotitie is dat we de openbare verlichting blijven onderhouden op kwaliteitsniveau Basis (kwaliteitscijfer 5,5-6,5).   

Kwaliteit
In de periode 2022 t/m 2026 zijn alle armaturen van 25 jaar en ouder vervangen door LED-armaturen. In dezelfde periode zijn ook alle masten van 50 jaar en ouder vervangen. In de periode 2027-2030 gaan we door met het vervangen van masten van 50 jaar en ouder en armaturen van 25 jaar en ouder (door LED-armaturen). De verwachting is dat we na deze periode alle verlichting “verLED” hebben. Dit zorgt voor het verminderen van het energieverbruik, een daling van de veiligheidsrisico’s en uniformiteit van masten en armaturen waardoor een rustig straatbeeld ontstaat. 

Financieel
Wij gaan door met het investeren in de vervanging van armaturen die ouder zijn dan 25 jaar en het vervangen van masten ouder dan 50 jaar. Voor de periode 2027 tot en met 2030 moeten we hiervoor en nieuw investeringskrediet aanvragen. Dit nemen we mee met de nieuwe beleidsnotitie 2027-2030, die we in de tweede helft van 2026 aan de raad aanbieden.

Ontwikkelingen
We blijven gebiedsgericht en zo energiezuinig mogelijk verlichten. Verlichte reclame aan lantaarnpalen staan en passen we niet toe. Bij toepassing van displays en LCD-/led-schermen in de openbare ruimte zijn we kritisch om lichthinder te voorkomen. We houden aandacht voor sociale veiligheid, leefbaarheid en sfeer. We gaan het buitengebied niet meer verlichten dan nu het geval is.
 
We houden ons nog steeds aan de afspraken uit het SER-akkoord uit 2013. Dit houdt in dat we voor de openbare verlichting in 2030 50% energie hebben bespaard ten opzichte van 2013. Het SER-energieakkoord is in 2019 opgenomen in het klimaatakkoord.  We investeren hiervoor in de vervanging van armaturen die ouder zijn dan 25 jaar door armaturen met ledverlichting. We gaan de komende jaren ook masten ouder dan 50 jaar vervangen.  
Circulaire economie en Smart City heeft de komende jaren onze aandacht waarbij we niet vooroplopen maar wel kijken wat passend is voor onze gemeente. 
 
Het dimmen van de openbare verlichting voeren we verder in. Dit scheelt ongeveer 10% energieverbruik op de totale installatie. 

Risico’s
De huidige beleidsperiode loopt tot 2026. Voor de nieuwe beleidsperiode vanaf 2027 is bekend dat de grootschalige vervanging van de openbare verlichting een vervolg moet krijgen. Zonder nieuw investeringskrediet vanaf 2027 stagneert de grootschalige vervanging van de conventionele verlichting door ledverlichting. Bij niet of te weinig vervangen, nemen de kosten in de toekomst toe. Dat is omdat oude armaturen steeds meer energie verbruiken en meer kans op storingen geven. Daarnaast halen we dan de doelstellingen uit het klimaatakkoord niet. 
Op dit moment brengen we  de kapitaallasten van het investeringsbudget ten laste van het reguliere onderhoudsbudget. Hierdoor is er minder beschikbaar voor het reguliere onderhoud,. Maar door de langere levensduur van ledverlichting ten opzichte van de conventionele verlichting ontstaat er op termijn ruimte. 

Beleid
Met de komst van de Omgevingswet, op 1 januari 2024 zijn gemeenten niet meer verplicht een Gemeentelijk Rioleringsplan op te stellen. Wel blijven gemeenten verplicht invulling te geven aan hun gemeentelijke watertaken en het onderbouwen van de benodigde rioolheffing. Wij hebben daarom gekozen een Water- en Rioleringsprogramma (WRP) op te stellen. Dit WRP beschrijft hoe we omgaan met de wettelijke zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en grondwater. Ook anticiperen we binnen dit plan op raakvlakken met vakgebieden zoals klimaatadaptatie en landschap en groene ruimte. 

Beleid
Het beleid rondom water is inmiddels opgenomen in de Klimaatagenda. De gemeenteraad heeft deze in juni 2022  vastgesteld. 

Financieel
De financiële aspecten van het onderdeel water zijn opgenomen in het verbreed Gemeentelijk Water en Rioleringsprogramma 2024 - 2028.

Beleid
De Visie op landschap, natuur en groene kernen is het integraal beleidskader gericht op vergroening, versterking van biodiversiteit en klimaatadaptatie binnen de openbare ruimte. Voor de groenvoorzieningen werken we met beeldkwaliteitsniveaus. In de wijken hanteren we beeldkwaliteit Basis en in de centra beeldkwaliteit Hoog. Dit is conform het vastgestelde beeldkwaliteitsplan van 2016.  

Beleid

Het bestaande Meerjarenonderhoudsplan (MJOP) is de leidraad voor de geplande investeringen in de komende jaren  om de gemeentelijke gebouwen op een redelijk conditieniveau te houden. 

Kwaliteit
De gemeentelijke gebouwen worden beoordeeld op basis van de norm NEN 2767. Hierin worden vijf verschillende conditiescores gehanteerd waarbij 1 een uitstekende conditie is en 5 een zeer slechte conditie. Afhankelijk van de groep waarin het gebouw is ingedeeld, dient het aan een minimaal conditieniveau te voldoen. Met de toepassing van deze condities wordt toegezien op de kwaliteit van de gebouwen. De gebouwen moeten op een redelijk niveau worden onderhouden om kapitaalvernietiging tegen te gaan. Voor het gemeentelijk vastgoed is momenteel nog geen vastgesteld beleidskader voor beheer en onderhoud beschikbaar. We werken aan de ontwikkeling van een integraal vastgoedbeleid waarin we uitgangspunten voor het beheer, onderhoud en de instandhouding van het gemeentelijk vastgoed vastleggen. In afwachting van dit beleidskader voeren we het onderhoud uit op basis van conditiescore 3. Hiermee  houden we het vastgoed op een redelijk onderhoudsniveau en blijven functionaliteit, veiligheid en bruikbaarheid gewaarborgd.   

Uit de inspecties is gebleken dat een overgroot deel van de gebouwen niveau 3 (redelijke conditie) of beter heeft. Alle onderhoudsniveaus en de daar bijbehorende budgetten zijn hiermee in beeld. Voor de gebouwen die op korte termijn in aanmerking komen voor verkoop/sloop zijn er geen onderhoudsinspecties uitgevoerd. Het onderhoudsniveau kan voor deze gebouwen wat lager liggen. 

Financieel
In de reguliere begroting is structureel budget opgenomen voor klein en groot onderhoud van de gemeentelijke gebouwen. 

Ontwikkeling
Alle gebouwen die de afgelopen jaren in beheer waren, zijn beoordeeld op hun onderhoudstoestand door middel van een NEN 2767 inspectie. Een externe partij heeft deze uitgevoerd. Deze inspectie heeft geleid tot een rapportage welke inzicht geeft in de onderhoudsstaat van deze gebouwen. Uit deze rapportage is een Meerjarenonderhoudsplan (MJOP) voortgekomen welke in kaart brengt waar onderhoud op uitgevoerd moet worden. De kosten van zowel het dagelijks als planmatig onderhoud nemen we op in het  MJOP. Het saldo van al deze ramingen binnen het MJOP geeft het benodigde onderhoudsbudget weer voor de gemeentelijke gebouwen. Eens per vier jaar voert een externe partij een herinspectie uit op basis van NEN 2767. Tussentijdse mutaties in het MJOP  houden we bij en verwerken we in het systeem O-prognose. 

Risico's
Het onderhoud van de gemeentelijke objecten loopt via de bestemmingsreserve gemeentelijke objecten. Structureel hogere onttrekkingen dan dotaties zorgen voor uitputting van de reserve. Bij de recent uitgevoerde (2025) conditiemeeting van het gemeentelijk vastgoed is gebleken dat het onderhoud voor diverse panden hoger uitvalt dan oorspronkelijk ingeschat. Dit heeft gevolgen voor de kostenraming in de begroting.

Inleiding

Onder grondbeleid verstaan we alle instrumenten die we als gemeente ter beschikking hebben om ruimtelijke doelstellingen te realiseren. Het grondbeleid omvat alle strategieën van de gemeente rondom het verwerven, beheren, bewerken en uitgeven van gronden. Grondbeleid is een verzamelnaam van een aantal specifieke beleidsuitingen en kunnen we inzetten om doelstellingen van de andere beleidsaspecten binnen de gemeente mede mogelijk te maken. Het grondbeleid heeft grote invloed op en samenhang met de realisatie van de beleidstaken zoals: ruimtelijke ontwikkeling, volkshuisvesting, verkeer en vervoer, zorg en welzijn, cultuur, sport en recreatie en economische structuur. Daarnaast kan het grondbeleid grote financiële gevolgen hebben. Met name de (financiële) risico's zijn van belang voor de financiële positie van de gemeente.

In het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (afgekort met BBV) staat in artikel 9.2 dat de paragraaf grondbeleid een verplicht onderdeel vormt van de begroting. De paragraaf grondbeleid moet ten minste ingaan op (artikel 16 van het BBV):

• Een visie op het grondbeleid in relatie tot de doelstellingen van de programma's die zijn opgenomen in de begroting;
• Een aanduiding van de wijze waarop de gemeente het grondbeleid uitvoert;
• Een actuele prognose van de te verwachten resultaten van de totale grondexploitatie;
• Een onderbouwing van de geraamde winstneming;
• De beleidsuitgangspunten omtrent de reserves voor grondzaken in relatie tot de risico's van de grondexploitaties.

Nota grondbeleid

Het gemeentelijk grondbeleid is een instrument om ruimtelijke doelstellingen te bereiken op het terrein van volkshuisvesting, ruimtelijke ordening, economische ontwikkeling, openbare ruimte, infrastructuur, recreatie en natuur. Het grondbeleid is geen doel op zich, maar dienstbaar aan de hiervoor genoemde beleidsvelden. De wijze waarop we deze doelstellingen willen bereiken, is vastgelegd in de nota grondbeleid.

Het grondbeleid van de gemeente is verantwoord in de Nota grondbeleid gemeente Oude IJsselstreek 2016. De gemeenteraad geeft hierin de kaders aan waarbinnen we het grondbeleid moeten uitvoeren. We zetten primair in op faciliterend grondbeleid, maar sluiten actief grondbeleid niet uit. Zo kan actief grondbeleid een bijdrage leveren aan andere overkoepelende doelstellingen zoals het voorkomen van verpaupering, structurele leegstand of bij de realisatie van sociaal maatschappelijke doelstellingen in de zorg of op het gebied van welzijn.

De huidige nota grondbeleid (2016)  is achterhaald als gevolg van bijvoorbeeld de invoering en implementatie van de Omgevingswet op 1 januari 2024. In  de 2e helft van 2026 beginnen we met het actualiseren van de nota grondbeleid. In aansluiting op deze nota stellen we ook een nota kostenverhaal op. 

Meerjaren Prognose Grondexploitaties

De lopende grondexploitaties zijn met het opstellen van de jaarrekening over 2025 geactualiseerd van peildatum 1 januari 2025 naar peildatum 1 januari 2026. De financiële consequenties voortvloeiend uit het actualiseren van de grondexploitaties, zijn in de jaarrekening over 2025 verwerkt. Naast de paragraaf grondbeleid werken we met een Meerjaren Prognose Grondexploitaties (MPG). Het MPG geeft meer gedetailleerd inzicht in de lopende grondexploitaties en moet gezien worden als aanvulling op de paragraaf grondbeleid behorende bij de jaarrekening. De gemeenteraad heeft op 2 juli 2026 ingestemd met zowel de jaarrekening 2025 als met de MPG op peildatum 1 januari 2026. Met het vaststellen van het MPG zijn ook de financiële kaders voor de lopende grondexploitaties bepaald.  

Winstneming

In de notitie "Grondbeleid in begroting en jaarstukken (2023)" van de commissie Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is de aanbeveling opgenomen dat, volgens het realisatiebeginsel, wanneer voldoende zekerheid voor het nemen van winst bestaat, de winst dan ook dient te worden genomen. Binnen onze gemeente passen we het tussentijds nemen van winst actief toe. Bij het actualiseren van de grondexploitaties voor de jaarrekening over 2025 hebben we (tussentijds) geen winst genomen.  

Op peildatum 1 januari 2026 kennen we vier grondexploitaties met een positief eindresultaat (op basis van actueel inzicht). Het gaat hier om de grondexploitaties voor de Slawijkseweg in Netterden, De Tuit in Varsseveld, Biezenakker in Ulft en De Rieze in Ulft. Voor De Tuit en Biezenakker geldt dat we nog geen opbrengsten met de verkoop van bouwrijpe grond gerealiseerd hebben en dat van winstneming dan ook nog geen sprake kan zijn. Voor de overige twee projecten geldt dat de berekende tussentijdse winstneming lager uitvalt dan de gehanteerde ondergrens van € 5.000 en dus is in 2025 geen (tussentijdse) winst genomen. Voor een groot deel is het niet nemen van tussentijdse winst voor beide projecten te verklaren vanuit het gegeven dat we in 2025 nagenoeg geen opbrengsten (in ieder geval geen grondverkopen) gerealiseerd hebben.

Beleidsuitgangspunten reserves, voorzieningen en risico's voor grondzaken

De gemeente kent geen reserve voor (nadelige) resultaten van de grondexploitaties. Voor de gronden in exploitatie met verwachte nadelige resultaten wordt voor deze nadelige resultaten een verliesvoorziening getroffen. We inventariseren risico's en deze zijn van invloed op het weerstandsvermogen van de gemeente. Deze moet groot genoeg zijn om de risico's af te dekken wanneer deze zich ook daadwerkelijk voordoen. Daarmee kan worden gesteld dat met verwachte nadelige resultaten en risico's binnen de grondexploitatie in voldoende mate rekening wordt gehouden.

Vennootschapsbelasting
Per 1 januari 2016 is de vennootschapsbelasting (vpb) voor publieke organisaties ingevoerd. Het heeft tot gevolg dat de gemeente belasting moet afdragen over de winst die we met "commerciële activiteiten" maken. Onder commerciële activiteiten verstaat de vpb-wetgeving activiteiten die zowel de gemeente als private partijen kunnen verrichten en waarmee overschotten worden behaald.

Op basis van de geactualiseerde grondexploitaties op peildatum 1 januari 2025 heeft een extern deskundige in 2025 een zogenaamde Quick Scan uitgevoerd. De uitkomst van de Quick Scan is dat op basis van de hiervoor benoemde actualisaties en een doorkijk naar de toekomst geen positieve resultaten verwacht worden. Er is geen sprake van een structureel winstgevende activiteit. Dus is ook geen sprake van een onderneming voor de Vpb in het jaar 2025.

De uitkomst van de geactualiseerde grondexploitaties op peildatum 1 januari 2026 (vastgesteld door de gemeenteraad op 2 juli 2026) inclusief de vastgestelde grondexploitatie voor Biezenakker leggen we in de 2e helft van 2026 opnieuw aan de extern deskundige voor om opnieuw een Quick Scan te laten uitvoeren. De uitkomst van dit onderzoek verwachten we in de tweede helft van 2026 te ontvangen. 

Winstneming
In de notitie “Grondbeleid in begroting en jaarstukken (2023)” van de commissie BBV is de aanbeveling opgenomen dat, volgens het realisatiebeginsel, wanneer voldoende zekerheid voor winst nemen bestaat, de winst dan ook dient te worden genomen. In de periode tot en met 31 december 2024 hebben we ook daadwerkelijk (tussentijds) winst genomen. Het tussentijds nemen van winst hebben we actief toegepast op de nu lopende grondexploitaties voor Slawijkseweg in Netterden (woningbouw) en De Rieze in Ulft (bedrijventerrein).  Zoals al eerder toegelicht in deze paragraaf is in 2025 geen sprake van het nemen van tussentijdse winst. 

Omgevingswet
De Omgevingswet is per 1 januari 2024 in werking getreden. De Omgevingswet bundelt en moderniseert de wetten voor de leefomgeving. Hierbij gaat het onder meer om wet- en regelgeving over bouwen, milieu, water, ruimtelijke ordening en natuur. De wet voorziet in de integratie van de regels over onteigening, het voorkeursrecht, landinrichting, stedelijke herverkaveling en het kostenverhaal.

Overheden zijn verplicht om de kosten te verhalen. Het afsluiten van een overeenkomst tussen de initiatiefnemer van de bouwactiviteit en het bevoegd gezag heeft daarbij de voorkeur. Als het niet mogelijk is een overeenkomst af te sluiten, is de publiekrechtelijke weg verplicht. Dan verhaalt het bevoegd gezag de kosten op basis van de regels in een omgevingsplan, een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit of een projectbesluit. Zolang de kostenverhaalbijdrage niet is betaald, is het verboden om de bouwwerkzaamheden uit te voeren.

De wet biedt twee mogelijkheden van publiekrechtelijk kostenverhaal: kostenverhaal voor integrale gebiedsontwikkeling (concreet eindbeeld en tijdsplanning van de ontwikkeling) en kostenverhaal voor organische ontwikkeling (dan ontbreken een tijdsplanning en een eindbeeld). Kostenverhaal met tijdvak is mogelijk bij een omgevingsplan, omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit of projectbesluit. Kostenverhaal zonder tijdvak kan alleen via het omgevingsplan plaatsvinden. Het exploitatieplan zoals we die vanuit de Wro kennen, verdwijnt en daarvoor in de plaats komt de kostenverhaalsbeschikking.  

Didam arrest
De Hoge Raad heeft op 26 november 2021 geoordeeld dat een overheidslichaam dat een onroerende zaak wil verkopen, gelegenheid moet bieden aan (potentiële) gegadigden om mee te dingen naar deze onroerende zaak, indien er meerdere gegadigden zijn voor de aankoop van de desbetreffende onroerende zaak of redelijkerwijs te verwachten is dat er meerdere gegadigden zullen zijn. Dit houdt in dat het overheidslichaam de koper moet selecteren aan de hand van objectieve, toetsbare en redelijke criteria. Deze verplichting vloeit voort uit het gelijkheidsbeginsel, dat in deze context strekt tot het bieden van gelijke kansen. Een overheidslichaam dient dit beginsel in acht te nemen bij een beslissing met wie en onder welke voorwaarden het een overeenkomst sluit tot verkoop van een aan hem toebehorende onroerende zaak. Op dit punt verschilt de positie van een overheidslichaam met die van een private partij. Het gelijkheidsbeginsel brengt ook mee dat het overheidslichaam, teneinde gelijke kansen te creëren, een passende mate van openbaarheid moet verzekeren met betrekking tot (i) de beschikbaarheid van de onroerende zaak, (ii) de selectieprocedure, (iii) het tijdschema en (iv) de toe te passen selectiecriteria. Het overheidslichaam moet hierover tijdig voorafgaand aan de selectieprocedure duidelijkheid scheppen door informatie over deze aspecten bekend te maken en wel op een zodanige wijze dat (potentiële) gegadigden daarvan kennis kunnen nemen. Dit is een verstrekkende uitspraak en het betekent in ieder geval dat de gemeente haar werkwijze hierop heeft moeten aanpassen en hier ook naar handelt. 

Actuele prognose lopende grondexploitaties
Ten behoeve van de jaarrekening 2025 zijn alle lopende grondexploitaties van peildatum 1 januari 2025 naar peildatum 1 januari 2026 geactualiseerd. De lopende grondexploitaties zijn door de gemeenteraad op 2 juli 2026 vastgesteld als financieel kader voor de betreffende projecten. De actuele prognose van de te verwachten resultaten van de grondexploitaties voor de begroting 2027 - 2030 is hier dan ook grotendeels op gebaseerd. Er is sprake van één uitzondering: in onderstaande overzichten is het resultaat van de tussentijdse herziening van de grondexploitatie voor De Tuit opgenomen. Als gevolg van wijzigingen in de programmering, verkaveling en fasering is het kostenverhaal (exploitatieplan) voor De Tuit in de loop van 2026 herzien. Dit heeft ook financiële gevolgen voor de grondexploitatie van De Tuit. Vandaar dat sprake is van een tussentijdse herziening (dus los van de reguliere P&C cyclus) van de grondexploitatie voor De Tuit. Deze herziene grondexploitatie zal medio november 2026 gelijktijdig met het herziene kostenverhaal aan de raad voorgelegd worden. Gezien de financiële consequenties hebben we besloten om het resultaat van de tussentijds herziene grondexploitatie voor De Tuit in de overzichten van de begroting 2027 - 2030 mee te nemen, zodat we daarmee aan één van de vereisten voldoen die aan de paragraaf grondbeleid gesteld wordt, te weten het afgeven van een actuele prognose van de lopende grondexploitaties. Tot slot heeft de gemeenteraad op 2 juli 2026 het gewijzigd TAM omgevingsplan voor Biezenakker, gelijktijdig met bijbehorende grondexploitatie, vastgesteld. De betreffende grondexploitatie voor Biezenakker is dan ook meegenomen in het overzicht met de verwachte eindresultaten van alle lopende grondexploitaties. 

Resultaten van gronden in exploitatie
Het verwachte (eind)resultaat van alle gronden in exploitatie op peildatum 1 januari 2026 hebben we weergegeven in onderstaande tabel. 

Uit het overzicht volgt dat de grondexploitaties per saldo in totaliteit een negatief resultaat laten zien.  De grondexploitaties voor Kromkamp in Sinderen (woningbouw), De Tuit (woningbouw) en Het VIP in Varsseveld (bedrijventerrein) laten een tekort zien. Voor het tekort wordt een voorziening getroffen. De voorziening kent een omvang van € 3.186.045 op peildatum 1 januari 2026 en is daarmee gewijzigd ten opzichte van de getroffen voorziening zoals verwerkt in de jaarrekening 2025. De balanswaarde onderhanden werken komt daarmee, inclusief de herziene grondexploitatie voor De Tuit en de vastgestelde grondexploitatie voor Biezenakker, uit op een bedrag van € 7.898.202 per 1 januari 2026 (zie onderstaande tabel).  

Faciliterend grondbeleid
Hiervoor is een toelichting gegeven op de lopende grondexploitaties van de gemeente. Dan hebben we het over actief grondbeleid. We kopen zelf de in exploitatie te nemen gronden aan, verzorgen de planvorming, maken het plangebied bouw - en woonrijp om vervolgens bouwrijpe grond te verkopen. In dat geval lopen we een financieel risico waarvoor we dan ook separaat een risico - analyse opstellen (uitkomst wordt meegenomen in het bepalen van het benodigde weerstandsvermogen). Daarnaast faciliteren we steeds meer ruimtelijke ontwikkelingen. In dat geval ligt het initiatief volledig bij anderen en daarmee ook het financieel risico. Wel zijn we verplicht om het kostenverhaal te verzekeren. Dat betekent dat we minimaal de ambtelijke kosten moeten verhalen bij de initiatiefnemers. Deze kosten begroten we voor het overgrote deel met behulp van de plankostenscan. De te betalen exploitatiebijdrage voor de dekking van de ambtelijke kosten nemen we mee in de anterieure overeenkomst. De bijdragen zijn op de balans verantwoord onder overlopende activa dan wel overlopende passiva.

Inleiding

Grondexploitaties kenmerken zich (onder meer) door het feit dat in een vroeg stadium kosten worden gemaakt. Terwijl de opbrengsten (en dus de dekking van de exploitaties) veelal op een later moment worden geboekt. In dergelijke trajecten doen zich financiële risico’s voor (marktontwikkeling, tegenvallende opbrengsten, et cetera). Omdat de risico’s binnen de grondexploitaties zich waarschijnlijk nooit gelijktijdig en/of met een maximale omvang aandienen, kunnen we voor de bepaling van de weerstandscapaciteit niet volstaan met een optelling van de afzonderlijke projectrisico’s. Sommige risico’s doen zich nooit voor. Terwijl andere zich in hun maximale omvang aandienen. Met behulp van een statische methode wordt middels een groot aantal trekkingen (10.000 trekkingen) de kans op een bepaald resultaat bepaald (Monte Carlo simulatie).  Op basis van een gekozen mate van zekerheid (in dit geval 90%) kan aldus worden bepaald wat het te verwachten minimum resultaat is. Deze waarde wordt gebruikt voor het bepalen van het benodigde weerstandsvermogen.

Het proces begint met het in beeld brengen van de kansen en bedreigingen (de risicovariabelen) inclusief een gekozen bandbreedte en type verdeling. Voor wat betreft de verdeling: meestal betreft het een driehoeksverdeling waarbij de meeste waarden in de buurt van de gekozen midden waarde liggen. Bij een uniforme verdeling is de kans op iedere waarde binnen de bandbreedte gelijk. Tot slot betekent een binomiale verdeling dat een kans (volledig) wel of niet kan optreden, waarbij kan worden aangegeven hoe groot de kans van optreden is. Vertrekpunt voor de risicoberekeningen zijn de geactualiseerde grondexploitaties op peildatum 1 januari 2026 zoals deze door de raad op donderdag 2 juli 2026 zijn vastgesteld (inclusief de door de raad op donderdag 2 juli 2026 vastgestelde (en geopende) grondexploitatie voor Biezenakker).  

Binnen de risico - analyse is een onderscheid te maken in algemene en project specifieke risico's. De algemene risico's gelden in principe voor alle projecten binnen de gemeente en daarbij moet gedacht worden aan risico's ten aanzien van de kosten - en opbrengstenstijging, de renteontwikkeling, de fasering, maar ook aan risico's op de begrote uitgaven en inkomsten (spreiding). Project specifieke risico's zijn, zoals de naam al zegt, alleen geldend voor het specifieke project.

Naast risico's op grondexploitaties kent de gemeente meerdere risico's. Het totaal aan geïnventariseerde risico's vormt de benodigde weerstandscapaciteit. Daarnaast wordt de aanwezige weerstandscapaciteit in beeld gebracht. De verhouding tussen de beschikbare capaciteit en de vereiste capaciteit vormt het weerstandsvermogen en dat zegt iets over de mate waarin de gemeente in staat is eventuele tegenvallers op te vangen.

Resultaat risico - analyse 
Zoals aangegeven in de inleiding voert het model simulaties uit waarbij een fysiek proces niet één keer maar vele malen wordt gesimuleerd, elke keer met andere startcondities. Het resultaat van deze verzameling simulaties is een verdeling die het hele gebied van mogelijke uitkomsten weergeeft. Dit betekent dat in percentages kan worden aangegeven hoe groot de kans is dat het resultaat zich binnen bepaalde waarden bevindt. Voor het bepalen van de vereiste weerstandscapaciteit is dit een belangrijk gegeven. De uitkomst van de risico - analyse per project resulteert in een grafiek waarbij het totaal oppervlak onder de grafiek 100% bedraagt. Voor het bepalen van de vereiste weerstandscapaciteit gaan we uit van een bandbreedte van 80% waarbinnen het resultaat van de grondexploitatie zich beweegt (de uiterste resultaten < 10% en > 90% worden buiten beschouwing gelaten). Een belangrijke waarde is het 10% percentiel. Deze waarde geeft de (statistische) ondergrens aan: 90% van de trekkingen geven een beter resultaat dan betreffende waarde en dit resultaat wordt dan ook als voldoende zeker beschouwd. 

Onderstaande tabel laat een samenvatting van de analyse per complex zien. Behalve het risico (risico ten opzichte van resultaat) is ook de vereiste weerstandscapaciteit per complex aangeduid indien geen rekening wordt gehouden met verevening met resultaten en risico’s van andere complexen. Wel wordt rekening gehouden met het resultaat van het betreffend complex zelf. De optelling van de aldus per complex bepaalde vereiste weerstandscapaciteit, is dus de totaal benodigde risicobuffer wanneer geen rekening wordt gehouden met verevening van positieve en negatieve risico’s en resultaten tussen de grondexploitatiecomplexen.

Ter verduidelijking voor de leesbaarheid van het overzicht volgt hier een toelichting op de uitkomst van de risico - analyse voor Kromkamp: in de basis kent de grondexploitatie een tekort van € 77.565,- op eindwaarde. En dus is voor het project een voorziening getroffen. Het voorziene tekort is daarmee afgedekt. Uit de risico - analyse volgt dat met 90% zekerheid gesteld kan worden dat het resultaat van de grondexploitatie niet lager dan € 105.174,- negatief uitvalt. Daarmee bedraagt het risico ten opzichte van het basisresultaat € 27.609,- op peildatum 1 januari 2026. Het risico kan in dit geval niet binnen de grondexploitatie zelf opgevangen worden omdat sprake is van een tekort. De omvang van het risico moeten we dan ook meenemen in het bepalen van de vereiste weerstandscapaciteit.

Het totaal aan vereiste weerstandscapaciteit in relatie tot de lopende grondexploitaties komt daarmee uit op € 6.488.580,- op peildatum 1 januari 2026. Het bedrag nemen we mee in het bepalen van het weerstandsvermogen van de gemeente. Voor een nadere toelichting op het weerstandsvermogen verwijzen we naar de paragraaf weerstandsvermogen van de jaarrekening.

Het weerstandsvermogen geeft aan in hoeverre de gemeente middelen kan vrijmaken om grote tegenvallers op te vangen, zonder dat dit betekent dat het beleid direct veranderd moet worden. Hierbij wordt een relatie gelegd tussen de omvang van de financiële risico’s en de middelen waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om deze risico’s af te dekken (weerstandscapaciteit).

De benodigde omvang van het weerstandsvermogen is afhankelijk van de financiële risico’s die de gemeente loopt en de kans dat de risico’s daadwerkelijk effectief worden. Hiervan maken wij een inschatting per risicocategorie.
Om de ontwikkeling van onze financiële positie te monitoren en tijdig bij te kunnen sturen, indien nodig, wordt voorgesteld rekening te houden met een ratio beschikbaar/benodigd weerstandsvermogen van 2, met een  acceptabel minimum van 1,5. Dat geeft een buffer om bij tegenvallers met langere termijn doorwerking, tijd te hebben om structureel bij te sturen.

Het bestaande beleid is vastgelegd in de nota Weerstandsvermogen. Deze nota is verouderd en wordt in het eerste kwartaal van 2027 geactualiseerd. Daarnaast geldt de begrotingsdoctrine.
Beleidsuitgangspunten:
• Gemeente Oude IJsselstreek gebruikt incidentele weerstandscapaciteit om incidentele tegenvallers te dekken;
• De meerjarenbegroting moet in ieder geval in het eerste begrotingsjaar structureel sluitend zijn. Structurele tegenvallers moeten opgevangen worden door structurele middelen.
• Het weerstandsvermogen wordt zoveel mogelijk intact gelaten en er wordt terughoudend opgetreden bij beschikking over de algemene reserve. Dit omdat niet alle risico’s volledig gekwantificeerd kunnen worden. Om een goed beeld te houden op de risico’s en de beschikbare weerstandscapaciteit worden deze minimaal tweemaal per jaar (bij de programmabegroting en de jaarrekening) geïnventariseerd en beoordeeld;
• De post onvoorzien wordt alleen gebruikt voor éénmalige tegenvallers; deze tegenvallers dienen te voldoen aan de criteria: onvoorzienbaar, onvermijdbaar en onuitstelbaar
• De algemene reserve wordt volledig meegerekend bij de bepaling van de weerstandscapaciteit.

Weerstandsvermogen
Het weerstandsvermogen geeft de relatie weer tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en alle risico’s waarvoor geen voorzieningen of bestemmingsreserves zijn gevormd of die niet zijn verzekerd. De weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt om niet begrote kosten te dekken. De risico’s zijn alle voorzienbare risico’s waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn voor de financiële positie.

Weerstandscapaciteit
De structurele weerstandscapaciteit geeft de mate aan waarin de gemeente zelf in staat is om niet begrote kosten te dekken uit structurele middelen, zonder direct het bestaande beleid te moeten aanpassen dan wel bezuinigingen door te voeren. Hierbij kan gedacht worden aan de mogelijkheden die er zijn tot het verhogen van de inkomsten (bijvoorbeeld via belastingverhoging). Bij de incidentele weerstandscapaciteit gaat het om de aanwezigheid van vrij besteedbare middelen die éénmalig kunnen worden ingezet. De bestemmingsreserves en niet-benutte belastingcapaciteit nemen we uit oogpunt van behoedzaamheid niet in de weerstandscapaciteit mee.

Onderstaande tabel bevat het overzicht van de verwachte (incidentele) weerstandscapaciteit per begin van het boekjaar 2027.

Toelichting

A. Begrotingsruimte
Voor de dekking van niet voorziene uitgaven is in de begroting een structureel bedrag van € 50.000 opgenomen.

B. Algemene reserve

C. Bestemmingsreserve SD
Bestemmingsreserves worden in principe niet meegenomen bij de bepaling van de beschikbare weerstandscapaciteit, omdat deze middelen een specifieke bestemming hebben. Bij deze begroting wordt voorgesteld de bestemmingsreserve Sociaal Domein per 31 december 2026 op te heffen en het beschikbare saldo toe te voegen aan de algemene reserve. Het saldo wordt daarmee onderdeel van de vrij beschikbare middelen en wordt daarom meegenomen als beschikbare weerstandscapaciteit.

Risico's
Door de risico’s in beeld te brengen, kunnen we het benodigd weerstandsvermogen bepalen. Voor elk risico wordt beoordeeld of het risico kan worden vermeden, verminderd, overgedragen of geaccepteerd. Daarbij is een inschatting gemaakt van de kans dat het risico zich voordoet en de maximale financiële impact.

De komende jaren werken we aan het verbeteren van ons risicomanagement, als onderdeel van de versterking van de algehele interne beheersing. Dit kan leiden tot aanpassing van de in deze paragraaf genoemde risico's. Voor dit moment hebben we ervoor gekozen om de bestaande risico-inschatting grotendeels in stand te laten, gebaseerd op de inschatting bij de jaarrekening 2025. Daarop zijn enkele actualisaties toegepast.

De belangrijkste risico’s voor Oude IJsselstreek over 2027( x 1.000)

Hiervan kan de volgende risicografiek worden gemaakt, waardoor duidelijk wordt wat de belangrijkste risico's zijn.

Hierbij gaan we uit van de volgende classificaties:

Algemeen beeld
In de jaarrekening 2025 is de hoogte van het risicobedrag toegenomen ten opzichte van de begroting 2026. Ook in de begroting 2027 is sprake van een verdere toename van het risicobedrag. Belangrijk hierbij blijft dat het inschatten van risico's een grote mate van subjectiviteit kent. Het gaat dan ook meer om welk beeld uit de risicoanalyse naar voren komt dan de exacte getallen. De komende jaren willen we het risicomanagement versterken en deze paragraaf verder ontwikkelen.

Onderstaand een toelichting op de verschillende risico's, waarbij de nummers verwijzen naar de nummering in bovenstaande risicotabel.

Toelichting risico's

1. Schadeclaims
Dit betreft onder andere aansprakelijkheid voor schadeclaims vanwege onzorgvuldig, onjuist of niet tijdig handelen. 

2. Eigendommen
We hebben een beperkt risico op het gebied van brand- en stormschade op gemeentelijke gebouwen. Ook hebben we risico’s op de eigen percelen ten aanzien van verontreiniging. Daarnaast is sprake van achterstallig onderhoud op het gemeentehuis: vervanging van het dak en technische installaties zijn niet opgenomen in het meerjarenonderhoudsplan.

3. Personeel/inhuur
Het wordt steeds moeilijker om bepaalde vacatures te vervullen. Er zijn niet/ zeer moeilijk mensen meer te vinden. Dat kan leiden tot hogere personeelslasten, omdat er meer extern moet worden ingehuurd/ingekocht. Op dit moment is de markt dusdanig, dat zelfs dit niet meer altijd lukt, wat ook maakt dat de tarieven zeer sterk zijn gestegen. Dit leidt, naast extra kosten, ook tot een nog hogere druk op de staande organisatie, wat vervolgens tot hoger ziekteverzuim kan leiden.

4. ICT
De risico’s ten aanzien van ICT worden de komende jaren steeds groter met betrekking tot bijvoorbeeld hacks, ransomware, DDOS-aanvallen. Natuurlijk zijn er de nodige maatregelen genomen om hackers zoveel mogelijk te weren, en worden medewerkers regelmatig gewaarschuwd om de nodige voorzorgsmaatregelen te nemen, maar hackers zijn inventief en bedenken telkens nieuwe wegen om de beveiliging te omzeilen. De financiële gevolgen van een hack kunnen groot zijn. Ook zien we dat de afhankelijkheid van Amerikaanse bedrijven groot is (bijvoorbeeld voor cloud-oplossingen), wat in het huidige geopolitieke klimaat extra risico's met zich meebrengt.

5. Bedrijfsvoering overig
De post bedrijfsvoering overig betreft tot slot een aantal specifieke risico’s:
• Personeelslasten/inhuur; gemeente is eigen risicodrager voor de ww. 
• Eigen risicodrager wachtgeldverplichtingen bestuurders.
• Gemeente is pensioenverzekeraar van bestuurders.
• Schadeclaim afgesloten bouwgrondexploitatie Centrumplan Ulft. Deze claim loopt in 2027 af en er wordt actief ingezet op het beëindigen ervan.

6. Bestuursdwang
Bestuursdwang is een bestuursrechtelijk handhavingsmiddel waarbij we een overtreding ongedaan maken op kosten van de overtreder. We lopen een risico dat we bepaalde kosten niet kunnen verhalen op derden. Ook lopen we een risico als achteraf zou blijken dat een bestuursdwangbesluit onrechtmatig was, dan moeten we proceskosten en soms ook schadevergoeding betalen.

7. Renterisico
Met name door de situatie in Oekraïne zijn de rentetarieven voor langlopende leningen in 2022 en 2023 in korte tijd zeer sterk gestegen. In de begroting 2024 was dit risico fors verhoogd. Destijds werd gerekend met een gemiddeld rentetarief van 2%, terwijl de werkelijke rente ruim boven 3,5% lag. De rentetarieven zijn de afgelopen jaren gestabiliseerd, maar blijven onderhevig aan marktontwikkelingen. Voor de begroting 2027 blijft het risicobedrag ongewijzigd.

8. Algemene uitkering 
Gezien de grilligheid en onvoorspelbaarheid van de uitkeringen vanuit het Rijk, bestaat het risico dat de hoogte van de algemene uitkering afwijkt van de bedragen die op basis van de circulaires in de begroting voor de komende jaren zijn opgenomen. Daarnaast bestaat onzekerheid over de ontwikkeling van het Rijksbeleid en de financiering van taken die bij gemeenten worden belegd. Dit kan bijvoorbeeld gevolgen hebben voor de beschikbaarheid en continuïteit van specifieke uitkeringen (SPUK’s), terwijl de uitvoering van deze taken inzet van gemeentelijke capaciteit kan vragen. Wanneer de financiering vanuit het Rijk wijzigt of vervalt, kan dit financiële gevolgen hebben voor de gemeente. De onzekerheid rondom de algemene uitkering blijft bestaan, waardoor het risicobedrag hiervoor ongewijzigd blijft.

9. Grondexploitatie
We houden rekening met de uitkomst van de risicoanalyse van € 6,5 miljoen, zoals opgenomen in de paragraaf ‘Grondbeleid’. Dit risicobedrag is hoger dan bij de jaarrekening 2025, met name doordat het risico voor De Tuit is verhoogd en Biezenakker aan de risicoanalyse is toegevoegd. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de paragraaf ‘Grondbeleid’.

10. Verbonden partijen
Het risicobedrag is opgenomen voor een deel van de bijdragen aan verbonden partijen. Vanaf 1 januari 2027 treedt de gemeente toe tot Tribuut voor de uitvoering van de gemeentelijke belastingtaken. Hierdoor stijgt de bijdrage aan verbonden partijen. Voor een toelichting op de verbonden partijen wordt verwezen naar de paragraaf ‘Verbonden partijen’.

Het risico zit erin dat de bijdrage aan verbonden partijen sterker stijgt dan waarmee in de begroting rekening is gehouden. Daarnaast zijn we afhankelijk van de verbonden partij en mogelijk andere deelnemers om keuzes te maken over de ontwikkeling van de bijdrage. Met name bij de Omgevingsdienst Achterhoek (ODA) is dit een reëel risico. Om te voldoen aan de landelijke robuustheidscriteria (die gelden vanaf april 2026) is gekozen voor een geleidelijke groei van de gemeentelijke bijdrage en het toewerken naar een fusie met OD Veluwe in 2029. In de begroting 2026 zijn hiervoor voldoende middelen beschikbaar gesteld. De prognose voor de komende jaren is in de begroting 2027 meegenomen. De te verwachten extra kosten zijn daarmee in beeld en verwerkt in de begroting en worden daarom niet afzonderlijk meegenomen als risico voor het weerstandsvermogen.

11. Sociaal domein 
De uitgaven die gemoeid zijn met diverse open-einderegelingen in het sociaal domein zijn, zoals de naam al aangeeft, moeilijk door de gemeente te beïnvloeden, omdat het beroep op deze regelingen en subsidies niet te maximeren is.

In het sociaal domein blijft sprake van belangrijke ontwikkelingen die kansen en onzekerheden met zich meebrengen. Belangrijke risico’s zijn:

Indexering Sociaal Domein
Het risico betreft de indexering van tarieven van onze samenwerkingspartners. Deze is vooralsnog geschat op ruim € 1 miljoen. De inschatting is gebaseerd op bekende gegevens, zoals begrotingen van verbonden partijen en indexaties die contractueel zijn vastgelegd. Voor het overige deel is grotendeels uitgegaan van de voorlopige OVA-index voor 2027 van 3,74% ten opzichte van de huidige begroting. Hierbij is geen rekening gehouden met een groei of daling van de inzet van voorzieningen. In sommige gevallen kan worden gestuurd op de indexatie van tarieven, waardoor deze lager kunnen uitvallen. 

Effect regionale inkoop jeugdhulp met verblijf
De regionale aanbesteding voor jeugdhulp met verblijf is afgerond en per 1 januari 2026 ingegaan. Het betreft pleegzorg, gezinshuiszorg en wonen in een groep. De aanbesteding kent een andere financieringssystematiek en gewijzigde producten. In de begroting 2027 is een bedrag opgenomen op basis van het gebruik in 2025, de beschikbare informatie over 2026 en de geïndexeerde nieuwe tarieven voor 2027. Door de gewijzigde producten is een aanname gedaan over de mix waarin deze tarieven in 2026 van toepassing zullen zijn. Bij het opstellen van de begroting was nog onvoldoende informatie over 2026 beschikbaar om de financiële effecten voor de komende jaren betrouwbaar te voorspellen. Naarmate meer gegevens over de daadwerkelijke inzet beschikbaar komen, kunnen wij de ontwikkeling beter voorspellen en de begroting realistischer opstellen.

Eigen bijdrage jeugdhulp
In de Hervormingsagenda Jeugd is het plan opgenomen om per 2028 een beperkte eigen bijdrage voor sommige vormen van jeugdhulp in te voeren. De opbrengst daarvan is vanaf 2028 al in mindering gebracht op onze uitkering en deels verwerkt in de begroting. Het huidige kabinet heeft deze plannen overgenomen, maar is nog niet met een concrete uitwerking gekomen. Het wetsvoorstel is nog in voorbereiding en het draagvlak in de Tweede en Eerste Kamer is onzeker. Wij volgen de ontwikkelingen met interesse, zodat wij op tijd kunnen beginnen met de uitwerking van het plan.

BUIG nadeelgemeente
De gemeente Oude IJsselstreek is al jaren een zogenaamde nadeelgemeente. Dit betekent dat de gemeente minder BUIG ontvangt dan nodig is om de uitkeringen te betalen. De verwachting is dat dit ook de komende jaren het geval zal zijn. Voor het ontvangen van een vangnetuitkering, om dit nadeel deels te compenseren, moet aan een aantal voorwaarden worden voldaan. Op voorhand is niet zeker of de gemeente hieraan voldoet.

Opvang ontheemden Oekraïne
De Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB) loopt op basis van de huidige besluitvorming tot 4 maart 2028. Daarna is een overgang naar een andere verblijfsregeling noodzakelijk. De wijze waarop deze overgang wordt vormgegeven en de rechten en plichten die daaruit voortvloeien, zijn nog niet definitief vastgesteld.

Voor de gemeente Oude IJsselstreek, waar momenteel circa 300 Oekraïense ontheemden verblijven, kan dit leiden tot een gewijzigde ondersteuningsvraag binnen het sociaal domein, onder andere op het gebied van huisvesting, inkomensondersteuning, zorg, participatie en financiële bijdragen van inwoners. Hierdoor kunnen aanpassingen nodig zijn in gemeentelijke processen, dienstverlening en personele capaciteit. Er is nog onzekerheid over de landelijke regelgeving, de omvang van de gemeentelijke taken en de financiële compensatie.

Transformatieplan Mentaal Gezond Achterhoek – Liemers
Met steun van zorgverzekeraar Menzis en VWS werken gemeenten, huisartsen, ggz-instellingen, welzijnsorganisaties en inwoners samen aan het versterken van de mentale gezondheid in de regio. Het plan wordt gefinancierd vanuit transformatiemiddelen van Menzis (€ 7,87 miljoen) en de Specifieke Uitkering transformatiemiddelen van VWS (€ 7,77 miljoen). De financiering is gebaseerd op kritische prestatie-indicatoren (KPI’s), waarvan vooraf niet duidelijk is of deze binnen de looptijd van het project haalbaar zijn, met name de resultaatgerichte KPI’s.

Het maximale risico voor onze gemeente bedraagt € 768.023. Voor € 192.809 is sprake van een gemiddeld of hoog risico dat een KPI niet wordt behaald en een terugbetalingsverplichting ontstaat. Met de samenwerkingspartners worden afspraken gemaakt om de risico’s te beperken en achterblijvende resultaten tijdig te onderbouwen en bij te sturen.

Rijksbeleid Wmo en hulp bij het huishouden
Het Rijk heeft het voornemen de aanspraak op huishoudelijke hulp binnen de Wmo te beperken en meer verantwoordelijkheid te leggen bij inwoners die de ondersteuning zelf kunnen bekostigen. De invoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage (IVB) in de Wmo is uitgesteld tot 1 januari 2028. Vanaf 2029 is een structurele korting op het gemeentefonds opgenomen die samenhangt met deze voorgenomen hervormingen.

De definitieve uitwerking en financiële gevolgen zijn nog onvoldoende duidelijk. Hierdoor bestaat het risico op een structureel financieel nadeel wanneer de korting op het gemeentefonds eerder of in grotere omvang wordt doorgevoerd dan de daadwerkelijke besparingen. Daarnaast kan het uitstel van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage leiden tot aanhoudende druk op de Wmo-uitgaven. De VNG heeft aandacht gevraagd voor een realistische financiering van de gemeentelijke taken. Zolang hierover geen duidelijkheid bestaat, blijft sprake van een financieel risico met mogelijk een substantieel effect op de meerjarenbegroting.

12. Garant/borgstellingen
Het overzicht van de borg-/garantstellingen die de gemeente heeft afgegeven is opgenomen in de jaarrekening 2025. Het totale bedrag bedraagt € 228 miljoen. De kans dat een beroep wordt gedaan is echter klein, maar 1%.

13. Overige (externe) factoren
Op tal van gebieden loopt de gemeente risico's die niet per post nader gespecificeerd zijn. Een deel hiervan bestaat uit:

• Algehele maatschappelijke en macro-economische (mondiale) ontwikkelingen
• Economische ontwikkelingen, die buiten de invloedssfeer van de gemeente vallen
• Planschade 
• Schade ten gevolge van veranderend klimaat en of extreme weersomstandigheden
• Leges
• Hypotheken personeel
• Vennootschapsbelasting (VPB)

14. Stichting DRU Industriepark 
Voor de Stichting DRU Industriepark staat de gemeente garant voor een kredietfaciliteit bij de BNG (zie het overzicht van borg- en garantstellingen in de jaarrekening 2025). Daarnaast is de Stichting nog steeds huur verschuldigd over 2024 en 2025. Daarom is voor deze 2 jaren bij de jaarrekening 2025 € 760.000 toegevoegd aan de voorziening dubieuze debiteuren. Einde 2025 is een langlopende lening verstrekt á € 100.000. Eind augustus 2026 is besloten om, gezien de liquiditeitspositie van de stichting, nog eens een kortlopende lening á € 250.000 te verstrekken alsmede de huur vanaf juni 2026 op te schorten. In totaal staat er, naar verwachting, einde 2026 een bedrag á € 1.774.000 uit aan lang en kortlopende vorderingen en de garantstelling waarvoor nog geen voorziening is getroffen.  

De verhouding tussen de aanwezige weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit bepaalt of het weerstandsvermogen voldoende is. Een ratio >2 is uitstekend te noemen.

Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) schrijft voor dat in deze paragraaf een verplichte basisset van 5 kengetallen wordt opgenomen. Deze kengetallen zijn:

• Netto schuldquote
• Solvabiliteitsratio
• Grondexploitatie
• Structurele exploitatieruimte
• Belastingcapaciteit (woonlasten meerpersoonshuishouden)

Het is van belang deze kengetallen in breder perspectief te zien, aangezien deze op zichzelf staand maar een deel van het totale beeld van de gemeentelijke financiën weergeven.

* Percentage 2027  is gebaseerd op totale kosten meerpersoonshuishouden met ondergrondse container (€ 976,30 zie paragraaf lokale heffingen) ten opzichte van het landelijk gemiddelde volgens het COELO van € 1.095 (Atlas 2026) voor meerpersoonshuishoudens met een koopwoning.

Uit bovenstaande ratio's blijkt dat de financiële positie van de gemeente in de begroting 2027 goed is. Aandachtspunten zijn de solvabiliteitsratio en de structurele exploitatieruimte in de meerjarenraming (laatste jaarschijven).

 Inleiding

De paragraaf Bedrijfsvoering geeft inzicht in de stand van zaken en de beleidsvoornemens voor de bedrijfsvoering. Onder bedrijfsvoering verstaan we het scheppen van voorwaarden en het bieden van ondersteuning voor de uitvoering van de gemeentelijke taken. Dit gebeurt op vakgebieden zoals: Communicatie, Personeel & Organisatie, Financiën, Juridische Zaken en meer. De processen en diensten die de bedrijfsvoering levert, dragen bij aan de realisatie van de programma's in deze begroting. In programma 5 (Bedrijfsvoering) zijn specifieke doelen benoemd, die we niet herhalen in deze paragraaf. Hieronder volgt een overzicht van de belangrijkste opgaven per onderdeel.

Personeel en Organisatie

Onze organisatie blijft zich ontwikkelen om de maatschappelijke opgaven van de gemeente goed, zorgvuldig en toekomstgericht uit te voeren. De aanhoudende arbeidsmarktkrapte, vergrijzing en de geografische ligging van onze gemeente maken het steeds uitdagender om voldoende gekwalificeerd personeel aan te trekken. Dit vraagt om een duidelijke positionering als aantrekkelijke werkgever, met extra aandacht voor behoud, ontwikkeling en gerichte werving. Daarom investeren we nadrukkelijk in het ontwikkelen van eigen talent, het aantrekken van starters uit de regio en het versterken van loopbaanmogelijkheden binnen onze organisatie. Ook streven we naar een divers en inclusief personeelsbestand, waarin verschillende achtergronden, talenten en perspectieven vertegenwoordigd zijn. We versterken de samenwerking met de gemeenten in onze regio om in onze personele behoeften te voorzien.

We investeren in duurzame inzetbaarheid, zodat medewerkers gezond, gemotiveerd en met vakmanschap kunnen blijven bijdragen. Tegelijk werken we aan een wendbare organisatie die flexibel kan inspelen op veranderende bestuurlijke, maatschappelijke en wettelijke ontwikkelingen. We coachen medewerkers actief op privacy- en integriteitsbewustzijn, zodat zij zorgvuldig omgaan met informatie, belangen en verantwoordelijkheden in hun dagelijkse werk.

De administratieve kwaliteit versterken we door slimme digitalisering, efficiënte processen en betrouwbare rapportages. Daarbij houden we nadrukkelijk rekening met geldende privacyvereisten en informatiebeveiliging. Zo verbeteren we de sturing, verantwoording en dienstverlening.

Daarnaast zetten we in op het versterken van leiderschap. Leidinggevenden spelen een belangrijke rol in samenwerking, prioritering en ontwikkeling van medewerkers. We stimuleren daarbij organisatiebreed de maatschappelijke en bestuurlijke sensitiviteit, zodat medewerkers goed kunnen handelen in een complexe omgeving met inwoners, bestuur en partners.

Vacatures worden niet als vanzelfsprekend ingevuld, maar zijn aanleiding om nut en noodzaak te evalueren, zodat formatie eventueel ingezet kan worden om andere knelpunten op te lossen. 

• We continueren de samenwerking met de gemeente Doetinchem voor de verwerking van de salarissen en implementeren een modern HR-systeem dat verdere sturing op managementinformatie mogelijk maakt.
• De huidige cao Gemeenten loopt in 2027 af. Als goed werkgever zorgen wij dat alle lagen in de organisatie van nieuwe rechten en plichten op de hoogte zijn en dat we de consequenties implementeren.

Datagericht werken en procesmanagement

Datagericht werken voeren we onder meer uit in samenwerking met DatalabGO, waarbij aansluiten bij een aantal thema's waaronder energietransitie en wonen. We stimuleren medewerkers om aan de slag te gaan met datagericht werken en bieden hiervoor opleidingsmogelijkheden aan. Een voorwaarde voor datagericht werken en datasturing is het grip hebben op procesmanagement.

Procesgericht werken is een belangrijke basis voor de uitvoering van onze taken en werkzaamheden. Het draagt bij aan consistentie, efficiëntie en continue verbetering in onze organisatie, waardoor doelen sneller en effectiever worden bereikt. We hebben stappen gezet door de governance vast te leggen en een procedure in te richten voor het beschrijven en vastleggen van werkprocessen.

• In 2027 gaan we verder met het uitvoeringsplan om onze kritieke werkprocessen vast te leggen volgens één gemeentelijke processtandaard.

Informatisering & Automatisering

De ICT-beheeromgeving is ondergebracht bij de regionale samenwerking, waarbij de gemeente Doetinchem fungeert als gastheer. We onderkennen dat deze manier van samenwerken ook een zekere kwetsbaarheid met zich meebrengt. Daarom onderzoeken we wat nodig is om risico’s zoveel mogelijk te beperken. Het actualiseren van de governance van de samenwerking en het voortdurend ontwikkelen van cybersecuritymaatregelen zijn daarbij belangrijke speerpunten.

Het inrichten en beheren van applicaties gebeurt binnen de eigen organisatie, met een sterke focus op privacy (AVG) en zorgvuldig rechten- en autorisatiebeheer, zodat gegevens veilig en alleen toegankelijk voor bevoegde medewerkers zijn.

Bij inkoop van ICT-middelen hanteert onze gemeente actuele protocollen vanuit de VNG. Dit levert voordelen op omdat we aansluiten op wettelijke kaders en landelijke afspraken rondom inkoop- en ICT-recht, informatieveiligheid en standaardisatie. Tevens sorteren we daarmee voor op meer ICT-soevereiniteit, dat mede door geopolitieke spanningen de komende jaren steeds urgenter wordt.

Binnen de gemeentelijke organisatie staat informatieveiligheid hoog op de agenda in de vorm van bewustzijnsacties, trainingen en communicatie. Onderdeel hiervan is het vormgeven van (ICT-) Contract- en Leveranciersmanagement om een veilige en betrouwbare samenwerking met ICT-leveranciers te waarborgen. Daarbij zorgen we ervoor dat processen voldoen aan de eisen van BIO2 en Cyberbeveiligingswet/NIS2, zodat informatiebeveiliging en continuïteit gegarandeerd zijn.

De verwerking van de basisregistraties waarvoor de gemeente verantwoordelijk is, wordt procesmatig verbeterd. De onderlinge samenhang tussen beheer van de verschillende objecten (BGT, BAG, WOZ), het muteren en controleren van gegevens vergt tijd en aandacht en draagt bij aan de betrouwbaarheid van informatie die wij beschikbaar stellen.

Ook onderzoeken we als gemeente hoe we goed en zorgvuldig gebruik kunnen maken van AI, door middel van kennissessies, trainingen en pilots. Doel is om de kwaliteit van ons werk te verhogen en slimmer en efficiënter kunnen werken. We zijn ons hierbij bewust van de ethische implicaties en mogelijke gevolgen. Transparantie en verantwoording zijn hierbij belangrijke voorwaarden.

We zetten verdere stappen in de modernisering van ons applicatielandschap. De overstap van traditionele (lokale eigen beheerde) applicaties naar SaaS-varianten ((Software as a Service; rechtstreeks via internet aangeboden door de leverancier) blijven we voortzetten. Hiermee verminderen we de afhankelijkheid van eigen infrastructuur, beperken we interne beheerlasten en verbeteren we de continuïteit en veiligheid van onze digitale dienstverlening, omdat beveiligingsupdates sneller uitgevoerd kunnen worden.

• Alle nieuwe contracten voor ICT-middelen die we vanaf 2027 sluiten, zijn goed geborgd vanuit oogpunt van contract- en leveranciersmanagement. Voor bestaande contracten van ICT-middelen wordt de borging van contract- en leveranciersmanagement uitgevoerd.
• In 2027 actualiseren we de governance-afspraken binnen de regionale ICT-samenwerking en leggen we deze bestuurlijk vast.
• Alle medewerkers volgen in 2027 minimaal één bewustwordingsactiviteit op het gebied van informatieveiligheid en privacy.
• In 2027 voeren we voor de belangrijkste applicaties een controle uit op rechten- en autorisatiebeheer.
• In 2027 zijn we in productie met de nieuwe SaaS-applicatie voor Financiën en ronden wij het SaaS-onderzoek voor de applicaties binnen het Sociaal Domein af.

Facilitaire zaken

Facilitaire zaken ondersteunt de gemeentelijke organisatie met een veilige, duurzame en goed functionerende werkomgeving. In de komende periode ligt de focus op het efficiënt en duurzaam beheren van onze gebouwen en werkplekken passend bij hybride werken en de veranderende behoeften van medewerkers en inwoners. Met de ingebruikname van het Frank Daamenpand voor het sociaal domein, passen we ons dienstverleningsconcept aan voor onze drie werklocaties. Daarbij besteden we aandacht aan gastvrijheid, toegankelijkheid, kostenbewustzijn en continuïteit van de dienstverlening. Waar mogelijk laten we mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt participeren bij de facilitaire werkzaamheden.

• We monitoren jaarlijks het gebruik en de tevredenheid over werkplekken, vergaderruimten van alle gemeentelijke werklocaties.

 Communicatie

Met communicatie en participatie slaan we een brug tussen overheid en inwoners, organisaties en bedrijven. We bieden gemeentelijke informatie aan via verschillende kanalen om de diverse doelgroepen goed te bereiken. Transparantie en duidelijkheid zijn essentieel in onze communicatie. Ons uitgangspunt daarbij is: van ‘communiceren over’, naar ‘communiceren zodat’... Dit betekent dat we informatie delen die inwoners verder helpt.
Communicatie zetten we in als instrument om te ondersteunen bij het realiseren van gemeentelijke opgaven uit onder andere deze begroting en het coalitieprogramma en de gewenste maatschappelijke impact.

• We onderzoeken in 2027 of een AI-tool, bijvoorbeeld een chatbot, kan worden ingezet op de website om de zoekfunctie te verbeteren en daarmee de dienstverlening via onze website te verbeteren.
• We actualiseren de visie ‘Oog en oor voor communicatie’ mede op basis van de resultaten van eerder onderzoek onder inwoners, trends en maatschappelijke ontwikkelingen.
• We evalueren op gezette tijden of onze communicatiekanalen de belangrijkste doelgroepen voldoende bereiken.

Financiën

Beheer en advisering over onze geldstromen is een belangrijk taak van team Financiën. We ondersteunen de budgetbeheerders conform de budgethoudersregeling bij hun financiële opgaven en de verantwoording ervan. Met de livegang van een nieuw financieel pakket in 2027, kunnen we ook de rapportagemogelijkheden verbeteren en uitbreiden, zodat de budgethouders in control zijn en blijven en beter kunnen voorspellen en verantwoorden. 

• In 2027 actualiseren we de Nota reserves en voorzieningen.
• De Nota afschrijving materiële vaste activa wordt herzien.
• We werken verder met de geactualiseerde financiële kaders en de doorontwikkelde planning- en controlcyclus, zodat de P&C-producten blijven aansluiten bij de informatiebehoefte van college en raad.

Interne beheersing

Een goede interne beheersing draagt bij aan een betrouwbare bedrijfsvoering, een rechtmatige besteding van middelen en het aantoonbaar in control zijn van de organisatie. In 2026 is gestart met het versterken van de interne beheersing naar aanleiding van de aanbevelingen uit de managementletter en het accountantsverslag 2025. Het interne controleplan, waarvan de verbijzonderde interne controle (VIC) onderdeel uitmaakt, vormt hiervoor de basis.

• We voeren risicogerichte interne controles uit op de belangrijkste financiële en rechtmatigheidsprocessen.
• We gebruiken de uitkomsten van de controles om processen verder te verbeteren en opvolging te geven aan aanbevelingen van de accountant.
• We versterken de kwaliteit van de rechtmatigheidsverantwoording en de financiële beheersing.

Inkoop

Ons Inkoopbeleid (2024 vastgesteld) ondersteunt bij rechtmatig, doelmatig en transparant inkopen van goederen, diensten en werken zodat publieke middelen efficiënt worden besteed en rekening wordt gehouden met wet- en regelgeving, zoals de Aanbestedingswet.

• We voeren periodiek steekproeven uit op de juistheid en volledigheid van inkoopdossiers.
• We gebruiken de uitkomst van deze controles om de kwaliteit van inkoopprocessen en de interne beheersing verder te verbeteren.

Juridische Zaken

We zien de afgelopen jaren een toename in bezwaarprocedures en aanvragen in het kader van de Wet open overheid. Dit vergt meer inzet van de juridische medewerkers. Sommige bezwaren kunnen we aan de voorkant afhandelen door in overleg te treden met bezwaarmakers, maar steeds meer inwoners zetten procedures door vanuit principiële beweegredenen vanuit wantrouwen naar de overheid. We monitoren op aantallen bezwaren en de kwaliteit van onze procedures. De opgedane inzichten delen we met beleidsmedewerkers om processen te verbeteren en om risico's te onderkennen. Waar nodig nemen we maatregelen om extra capaciteit in te zetten. Bij Woo-verzoeken zien we niet alleen een toename in aantallen, maar ook de omvang van de verzoeken is gestegen. Hierbij zien we dat overleg om verzoeken te preciseren, vaak op niets uitlopen. Hierdoor kost het behandelen van Woo-verzoeken steeds meer tijd.

• We monitoren elk kwartaal het aantal bezwaren, Woo-verzoeken, doorlooptijden en uitkomsten.
• In 2027 delen we minimaal twee keer per jaar juridische leerpunten met beleidsafdelingen om procedures en besluitvorming te verbeteren.